جملهی معروفی از آلن دوباتن هست که میگه: «هیچکس بهاندازهی همسری که انتخاب میکنیم نمیتونه باعث رشد ما بشه و بههموناندازه، هیچکس نمیتونه بهاندازهی همسر ما، باعث نابودیِ ما بشه.» کتابهای جان گاتمن بهعنوان یکیاز بهترین پژوهشگران حوزهی روابط عاطفی، خیلی خوب اهمیت این جمله رو نشون میدن.
در دوران باستان، ارسطو میگفت انسان حیوانی اجتماعیه؛ اما تاریخ بهمون نشون داده که هیچ پیوندی به اندازهی روابط عاطفی و ازدواج برای انسان پیچیده، متزلزل و گاهی ویرانگر نبوده. قرنهاست که ما دربارهی عشق شعر میگیم، فیلم میسازیم و داستانهای رمانتیک تعریف میکنیم، اما وقتی درهای اتاق خواب بسته میشن و دو آدم با تمام کاستیها، خشمها و تفاوتهاشون روبهروی هم میشینن، اون تصورات شاعرانه فرو میریزن. وسط این سردرگمی، دانشمندی به نام جان گاتمن تصمیم گرفت عشق رو از دست رماننویسها و تصورات هالیوودی نجات بده و اون رو زیر میکروسکوپ بذاره. اگه امروز کتابهای جان گاتمن از معتبرترین منابع روانشناسی رابطه در جهان به حساب میان، به این دلیله که اون تلاش کرده احساسات رو با دادههای تجربی و تصورات عاشقانه رو با واقعیت روابط انسانی کنار هم بذاره.
جان گاتمن کیه و چرا نگاهش به روابط متفاوته؟
دکتر جان گاتمن (John Gottman) روانشناس، استاد بازنشستهی دانشگاه واشینگتن و بنیانگذار «آزمایشگاه عشق» (The Love Lab) هست و بیش از چهار دهه از عمرش رو صرف مشاهدهی هزاران زوج کرده. این مشاهدات نه براساس حدس و گمان یا تجربه، بلکه ازطریق علم دادهها با ثبت ضربان قلب، بررسی حالات چهره، تحلیل زبان بدن و سنجش واکنشهای فیزیولوژیک زوجها هنگام مشاجره همراه شده.
نتیجهی این سالها پژوهش قابلتوجه بود: گاتمن و همکارانش با بررسی نحوهی تعامل زوجها، الگوهایی پیدا کردن که با سرنوشت رابطه ارتباط داشتن. همین پژوهشها پایهی بخش بزرگی از کتابهای جان گاتمن شدن و نشون دادن که شکست یک رابطه لزوماً یک اتفاق مبهم یا بدشانسی تصادفی نیست؛ خیلی وقتها الگوهای رفتاری مشخصی وجود دارن که زوجها بارها تکرارشون میکنن و میشه اونها رو از مدتها قبل شناخت و تغییر داد.
مشهورترین مفاهیم و کتابهای جان گاتمن
ورود به دنیای کتابهای جان گاتمن یعنی پذیرفتن اینکه خوبدوستداشتن فقط به احساس وابسته نیست و به مهارت و تمرین هم نیاز داره. بعضی از مهمترین آثار و مفاهیم دکتر جان گاتمن عبارتند از:
۱. هفت اصل اخلاقی برای موفقیت در ازدواج (The Seven Principles for Making Marriage Work)
این کتاب یکی از شناختهشدهترین آثار گاتمن در زمینهی ازدواجه. گاتمن توی این اثر سراغ باورهای رایج دربارهی ازدواج میره و اصولی مثل ساختن «نقشههای عشق»، تقویت علاقه و تحسین متقابل و پذیرفتن تأثیر شریک زندگی رو با تمرینهای عملی توضیح میده.
۲. چهار سوار سرنوشت؛ چهار ویرانگر بزرگ رابطه
یکی از مشهورترین مفاهیم گاتمن که توی آثار مختلفش دیده میشه، شناسایی چهار الگوی ارتباطیه که میتونن رابطه رو بهمرور فرسوده کنن:
- انتقاد تند و سرزنشگرانه: حمله کردن به شخصیت طرف مقابل، بهجای اشاره به رفتار مشخص اون.
- تحقیر و طعنه: نیشخند، تمسخر و رفتارهایی که حس برتری نسبت به طرف مقابل رو منتقل میکنن.
- حالت تدافعی: نپذیرفتن مسئولیت و انداختن تقصیرها گردن طرف مقابل.
- دیوارکشی: قطع ارتباط و کنار کشیدن از تعامل، مخصوصاً وقتی تنش بالا میره.
۳. به رابطهات اعتماد کن
توی این اثر، گاتمن سراغ موضوع حساس و دردناک خیانت و بیاعتمادی میره. اون توضیح میده که بیاعتمادی همیشه یکشبه به وجود نمیاد و میتونه نتیجهی فرسایش تدریجی رابطه و لحظههایی باشه که میتونستیم به شریکمون نزدیک بشیم، اما ازش فاصله گرفتیم. کتاب همچنین راههایی رو برای بازسازی اعتماد ازدسترفته و ایجاد وفاداری پایدار بررسی میکنه.
۴. تربیت کودک با رویکرد هیجانی
گاتمن پژوهشهاش رو به حوزهی فرزندپروری هم گسترش داده. اون توی این کتاب به والدین یاد میده که بهجای سرکوب احساسات کودک، مثل خشم و ترس، اونها رو فرصتی برای شناخت بهتر کودک، آموزش مهارتهای عاطفی و تقویت توانایی مدیریت احساسات بدونن.
۵. راهنمای مردان برای شناخت زنان
کتاب راهنمای مردان برای شناخت زنان با یه هدف روشن نوشته شده: کمک به مردان برای اینکه بتونن درک بهتری از زنها داشته باشن و رابطهای قویتر، شادتر و پایدارتری بسازن. این کتاب فقط یه سری نصیحت کلیشهای نمیده؛ نه، اصلاً. این کتاب پر از نکات عملی و کاربردیه، چیزایی که تو میتونی همین الان تو رابطهت پیاده کنی و ببینی چقدر اوضاع بهتر میشه.
۶. ازدواجها چرا شکست میخورند یا موفق میشوند
کتاب چرا ازدواجها شکست میخورند یا موفق میشوند از جان گاتمن پر از نکات عمیقی هست که با دونستنِ اونها میتونی یه رابطهی غلط رو تشخیص بدی. نویسندهی کتاب، یعنی جان گاتمن بهاندازهای در زوجدرمانی باسابقه هست که طبق گفتهی همکارانش، با یه صحبت کوتاه میتونه متوجه بشه که کار چه زوجهایی به طلاق کشیده میشه و چه زوجهای زندگی خوبی رو تشکیل میدن. توی این کتاب دربارهی تحقیق جالب این نویسنده میخونی که روی زوجهای مختلف انجام داده و نهایتا بهعنوان نتیجه به نشونههایی رسیده که میشه از وجود اونها در روابط احساس خطر یا خوشحالی کرد. توی این کتاب قراره با اشتباهات در روابط عاشقانه آشنا بشی و الگویی رو یاد بگیری تا جلوی وقوع یه فاجعه در رابطهت رو بگیری.
چرا کتابهای جان گاتمن یک ضرورت برای حفظ رابطهست؟
ما سالها برای یاد گرفتن ریاضی، برنامهنویسی، زبان خارجی یا مدیریت کسبوکار وقت میذاریم، اما توی مهمترین پروژهی زندگیمون، یعنی ساختن یک رابطهی امن و پایدار، خیلی وقتها با خامی و تکیه به شانس و تصادف جلو میریم. کتابهای جان گاتمن شبیه نقشهی مهندسی یک سازهن؛ بهمون یاد میدن چطور پیوندهای عاطفیمون رو در برابر زلزلههای روزمرگی، خستگیهای کاری و تنشهای مالی مقاومتر کنیم.
اگه احساس میکنی گفتوگوهات با همسرت به بنبست رسیده، خستگی عاطفی جای شور روزهای اول رو گرفته یا میخوای قبل از وارد شدن به یک تعهد بلندمدت، مهارتهای گفتوگوی سالم رو یاد بگیری، کتابهای جان گاتمن میتونن کمکت کنن الگوهای تکراری مشاجره رو بهتر بشناسی و راههای سالمتری برای ارتباط با هم پیدا کنین.
